Nazwano ich Wyklętymi, bo mieli być zapomniani, skazani na śmietnik historii, niczym Maciek Chełmicki w filmie Andrzeja Wajdy "Popiół i diament". Tam bohaterowi kazano konać na śmietniku. Tę scenę kręcono na dzisiejszym Wzgórzu Andersa, które w momencie kręcenia filmu faktycznie było śmietnikiem. Żołnierzom Wyklętym przypisywano zbrodnie, których nie popełnili. Odmawiano im godności ludzkiej, dezawuując ich patriotyzm i złożoną przysięgę żołnierską, że będą walczyć z wrogiem Polski do ostatniej kropli krwi. Żołnierze Wyklęci, Żołnierze Niezłomni, Powojenni Powstańcy; w dniu 1 marca obchodzimy pamięć o nich wszystkich.
Nie jest to data przypadkowa. Niesie ona w sobie pamięć, wrośnięta niczym w kamień, o mordzie dokonanym w 1951 roku na siedmiu członkach kierownictwa IV Zarządu Głównego Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość": Łukaszu Cieplińskim, Mieczysławie Kawalcu, Józefie Batorym, Adamie Lazarowiczu, Franciszku Błażeju, Karolu Chmielu, Józefie Rzepce. Stanowili oni ostatni ogólnopolski trzon koordynujący działalność skierowaną przeciwko okupacji sowieckiej w Polsce i rządowi komunistycznemu. Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych, został ustanowiony z inicjatywy ŚP Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w 2011 roku. Święto jest hołdem dla tych wszystkich polskich żołnierzy, którzy po zakończeniu wojny nie złożyli broni. Pozostając wierni złożonej przysiędze żołnierskiej, prowadzili nadal walkę o pełną niepodległość Polski. Ostatnim żołnierzem w tej nierównej walce był wachmistrz Józef Franczak ps. Lalek, który zginął w walce 21 października 1963 roku w Majdanie Kozic Górnych. Śmierć „Lalka” jest symbolicznym końcem prowadzonej walki z bronią w ręku. Śmierć „Lalka” nie zakończyła represji władz wobec tamtych żołnierzy.
Pułkownik Adam Lazarowicz ps. Klamra, to postać szczególnie ważna, tak dla dziejów walki z systemem komunistycznym, jak i dla naszej społeczności szkolnej. Płk Adam Lazarowicz brał udział w wojnie z bolszewikami w 1920 roku, a następnie został kierownikiem szkoły w Gumniskach. Po wybuchu II wojny światowej brał udział w walkach, uczestnicząc min. w obronie rejonu Rawy Ruskiej. W latach okupacji uczestniczył w rozpracowywaniu niemieckich rakiet V-2. Podczas akcji "Burza", będąc majorem, dowodził pułkiem strzelców konnych. Po zakończeniu wojny nie złożył broni. Do końca był wierny złożonej przysiędze, podjął dalszą walkę w strukturach Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Jako zastępca prezesa IV Zarządu WiN został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa i skazany na karę śmierci. Wyrok został wykonany w dniu 1 marca 1951 roku. Jego syn Zbigniew osiadł we Wrocławiu, wnuk Romuald wraz z Ojcem mocno zaangażowani w działalność konspiracyjną w latach 80, uczestnicząc w pracach podziemnej Solidarności i Solidarności Walczącej. Zarówno Zbigniew jak Romuald kontynuowali walkę o wolną i niepodległą Polskę, wypełniając wolę zamordowanego płk Adama Lazarowicza, który zanim został aresztowany, powiedział synowi, że komunizmowi teraz można się przeciwstawić w sferze idei. Biografie Żołnierzy Wyklętych pokazują, że nieśli Oni w sobie kod niepodległej i suwerennej Polski. Nie tylko nieśli, ale przekazywali swoim następcom. Bo jeżeli nie sami, to ich następcy dalej prowadzili walkę z komunizmem w okresie „Solidarności”. Byli więc nie tylko „Wyklęci” przez władzę, ale jednocześnie „Niezłomni”, nie poddający się przeciwnościom.
Bernadetta Kruk-Manasterska
